Η Κατερίνα έχει ένα μικρό εργαστήριο γλυκών σε μια επαρχιακή πόλη. Όλο τον χρόνο δουλεύει σε σταθερό ρυθμό, με τρεις ανθρώπους και έναν φούρνο που δεν σβήνει ποτέ πριν από το μεσημέρι. Τον Δεκέμβριο όμως όλα αλλάζουν. Τα μελομακάρονα και οι κουραμπιέδες φεύγουν με το κιλό, τα καταστήματα της περιοχής στέλνουν παραγγελίες κάθε πρωί, και κάπου ανάμεσα στο ζύμωμα και στο πακετάρισμα κάποιος ανοίγει την αποθήκη και διαπιστώνει ότι το βούτυρο τελείωσε. Ο προμηθευτής έχει κι αυτός φόρτο. Η παράδοση θα γίνει σε τρεις μέρες.
Η ιστορία αυτή δεν αφορά μόνο τα ζαχαροπλαστεία. Τη ζει ο επιπλοποιός που μένει χωρίς μεντεσέδες ενώ οι ντουλάπες περιμένουν, η μικρή βιοτεχνία ρούχων που έχει ύφασμα αλλά όχι φερμουάρ, το εργαστήριο με τα σαπούνια που ξέμεινε από συσκευασίες. Κοινός παρονομαστής είναι ότι η έλλειψη δεν φαίνεται μέχρι τη στιγμή που γίνεται πρόβλημα.
Γιατί το «το έχουμε στο μυαλό μας» σταματά να δουλεύει
Στις μικρές παραγωγικές μονάδες ο προγραμματισμός γίνεται συνήθως από έναν άνθρωπο. Ξέρει πόσο αλεύρι μπαίνει σε κάθε ζύμη, θυμάται πότε παρήγγειλε τελευταία φορά, έχει μια αίσθηση για το τι θα χρειαστεί την επόμενη εβδομάδα. Σε κανονικούς ρυθμούς αυτό αρκεί. Όταν όμως οι παραγγελίες διπλασιάζονται, η αίσθηση δεν προλαβαίνει την πραγματικότητα.
Το βασικό ερώτημα είναι απλό στη διατύπωση και δύσκολο στην απάντηση: για όσα έχω υποσχεθεί να παραδώσω, τι υλικά χρειάζομαι, σε τι ποσότητα και πότε πρέπει να τα παραγγείλω ώστε να είναι εδώ εγκαίρως; Για να απαντηθεί σωστά, πρέπει να συνδυαστούν τρία πράγματα. Η συνταγή ή το «δέντρο» κάθε προϊόντος, δηλαδή από τι αποτελείται. Το απόθεμα που υπάρχει πραγματικά στα ράφια. Και ο χρόνος που χρειάζεται κάθε προμηθευτής για να φέρει την παραγγελία.
Αυτόν ακριβώς τον υπολογισμό κάνει ένα σύστημα MRP, το οποίο παίρνει τις παραγγελίες των πελατών, τις «αναλύει» στα υλικά που απαιτούνται, αφαιρεί όσα υπάρχουν ήδη και δείχνει τι λείπει και πότε. Δεν πρόκειται για κάτι μαγικό. Είναι η ίδια λογική που θα ακολουθούσε ένας προσεκτικός υπεύθυνος παραγωγής με χαρτί και μολύβι, μόνο που γίνεται χωρίς να ξεχαστεί κανένα υλικό και χωρίς να χρειαστεί να ξαναμετρηθεί η αποθήκη κάθε βράδυ.
Τι αλλάζει στην καθημερινότητα του εργαστηρίου
Η πρώτη διαφορά είναι ότι οι παραγγελίες προς τους προμηθευτές γίνονται νωρίτερα και πιο ήρεμα. Αντί για το τηλεφώνημα πανικού, υπάρχει μια λίστα που λέει «αυτά πρέπει να έρθουν μέχρι την Πέμπτη». Η δεύτερη είναι ότι η σειρά της παραγωγής μπαίνει πιο λογικά: αν ξέρεις ότι η σοκολάτα έρχεται αργότερα, ξεκινάς από τα προϊόντα που δεν τη χρειάζονται.
Υπάρχει και ένα όφελος που συχνά υποτιμάται. Όταν φαίνεται καθαρά τι χρειάζεται, σταματούν και οι υπερβολικές αγορές «για σιγουριά». Πολλές μικρές επιχειρήσεις, από φόβο μήπως ξεμείνουν, γεμίζουν την αποθήκη με υλικά που λήγουν ή πιάνουν χώρο για μήνες. Κεφάλαια που θα μπορούσαν να κινούνται μένουν παγωμένα σε κούτες.
Φυσικά, κανένα εργαλείο δεν δουλεύει αν τα στοιχεία που του δίνεις είναι λάθος. Οι συνταγές πρέπει να είναι ενημερωμένες, οι παραλαβές να καταχωρούνται την ίδια μέρα, οι φύρες να καταγράφονται. Αυτή η πειθαρχία είναι ίσως η πιο δύσκολη αλλαγή για ένα οικογενειακό εργαστήριο, αλλά και αυτή που αποδίδει περισσότερο.
Για την Κατερίνα, η επόμενη χρονιά θα ξεκινήσει με μια απλή απόφαση: το βούτυρο του Δεκεμβρίου θα παραγγελθεί τον Νοέμβριο, επειδή κάτι θα της το θυμίσει και όχι επειδή θα το θυμηθεί η ίδια.
